Numan Erciyes
Ahmet babasını çok özlemişti. On dört yaşındaydı ama kalbi hâlâ çocuk sıcaklığını taşıyordu. Babası uzun bir iş seyahati için yurt dışına gitmişti.
Telefon konuşmasında “Dönünce sana bir sürprizim var Ahmet.” demesi heyecanını daha da artırmıştı.
Ne olabilirdi? Bir kitap mı, yeni bir oyun mu, özel bir kalem mi? Günlerce aklı bu sorularla dolup taştı.
Sonunda beklenen gün geldi. Babası kapıdan içeri girdiğinde Ahmet neredeyse uçarak boynuna sarıldı. Kucaklaşmanın ardından babası çantasından parlak paketli bir kutu çıkardı. Ahmet heyecandan nefesini tuttu. Kutuyu açtığında yüzünde kocaman bir tebessüm belirdi: İçinde, özel bir LEGO seti vardı.
Ahmet legolarla oynamayı çok severdi. Babasının bunu hatırlayıp ona özel bir set getirmesi gözlerini parlatmıştı.
“Bu model ülkemizde yokmuş oğlum, senin için özellikle aldım.” dedi babası.
Ahmet o gece uyumadı. Parçaları tek tek döktü, kitapçığa bakarak büyük bir heyecanla modeli kurmaya başladı. Üç gün boyunca adeta başka hiçbir şeyle ilgilenmedi. Annesi çağırmasa yemeği bile unutacaktı.
Ancak bir akşam… Babası eve geldiğinde Ahmet’i kanepenin üzerinde çökmüş, üzgün bir hâlde buldu.
“Oğlum, ne oldu? Bir şey mi oldu?”
Ahmet’in gözleri doldu:
“Baba… lego setinin bir parçasını kaybettim. Bugün annemle dışarı çıkarken yanıma almıştım. Eve gelince baktım ki o özel parça yok. Saatlerce aradık ama bulamadık.”
Bu sıradan bir parça değildi. Modelin tamamlanması için gerekli olan özel şekilli bir parçaydı. Üstelik ancak yurt dışından temin edilebilirdi. Ahmet’in üzüntüsü babasının içini burktu.
Kısa bir müddet düşündükten sonra babasının aklına bir fikir geldi:
“Ahmet, dur! Mustafa abinin 3D yazıcı dükkânı vardı, hatırlıyor musun? Belki o parçayı orada üretebiliriz.”
Ahmet’in gözlerinde bir anda umut ışığı belirdi.
Hemen hazırlanıp Mustafa Bey’in mağazasına doğru yola çıktılar. Mağaza, ahşap raflarla dolu, farklı şekillerde yapılmış onlarca üç boyutlu modelle süslüydü.
Mustafa Bey onları güler yüzle karşıladı. Durumu anlatınca parçanın fotoğrafını dikkatle inceledi:
“Bunu yapabiliriz.” dedi kesin bir sesle.
Ahmet sevinçten yerinde duramadı.
Mustafa Bey, Ahmet’e mağazadaki büyük 3D yazıcıyı gösterdi. Yazıcının içindeki plastik filamentin ısıtılıp ince bir çizgi hâlinde katman katman dökülmesi Ahmet’in ağzını açık bırakmıştı.
“Bu nasıl oluyor Mustafa amca? Şu kafa niye böyle gidiyor? Bilgisayar bunu nasıl anlıyor?”
Sorular ardı ardına geliyordu.
Mustafa Bey gülümseyerek:
“Gel, sana detaylıca anlatayım.” dedi.
“Önce yapmak istediğimiz parçayı bu bilgisayarda özel bir programda tasarlarız. Yani parçanın üç boyutlu modelini bilgisayarda çizeriz. Her ölçüsünü, her kıvrımını tek tek oluştururuz; tıpkı bir mimarın ev çizmesi gibi…”
Ahmet dikkatle dinliyordu.
“Sonra bu tasarımı yazıcıya aktarırız. Kabloyla ya da USB bellekle gönderebiliriz. Yazıcı dosyayı okuyunca ‘Hangi şekli yapmam gerekiyor?’ sorusunun cevabını almış olur.”
“Yani tasarım dosyası olmazsa yazıcı hiçbir şey yapamaz, değil mi?” diye sordu Ahmet.
“Bravo!” dedi Mustafa Bey. “Yazıcıda plastik eritilir ve ince katmanlar hâlinde dökülür. Katmanlar birleşir, şekil ortaya çıkar. Yazıcı kafası robot kol gibi hareket eder ve bilgisayarın gönderdiği veriye göre çalışır.”
Ardından bir anda ciddileşti:
“Şimdi iyi dinle Ahmet… Çünkü söyleyeceğim şey bunlardan çok daha ilginç.”
Ahmet merakla ona döndü.
“Vücudumuzun her bir hücresinde buna benzer ama ondan katbekat kompleks mikro üç boyutlu yazıcılar var.”
“Gerçekten mi?!” diye şaşırdı Ahmet.
“Evet. Hücrelerimizde ‘ribozom’ adı verilen milyonlarca organel; tıpkı bu yazıcı gibi üretim yapmak için 7/24 çalışır. Ama onların hammaddesi plastik değil, amino asit adı verilen yapı taşlarıdır. Ribozoma verilen görev; bu amino asit moleküllerini birleştirip protein üretmektir.”
Ahmet’in şaşkınlığı daha da arttı.
“Peki ribozom ne üreteceğini nereden biliyor?”
Mustafa Bey olayın en önemli noktasına geldi:
“Bak oğlum… Biz 3D yazıcıya tasarımı bilgisayarda hazırlayıp veriyoruz. Ribozom ise dizaynı DNA’dan alır. Hücre çekirdeğinde bulunan DNA; devasa bir bilgi bankası gibidir, bizim hazırladığımız tasarım dosyalarındaki bilgiler onun yanında çok basit kalır. Göz renginden boyuna, kemik yapısından tırnağın şeklini kadar her şeyin planı oradadır. Bir protein yüzlerce amino asitten oluşur; bir tanesi yanlış bağlansa o protein meydana gelmez.”
Ahmet tekrar sordu:
“Peki tasarım DNA’dan ribozoma nasıl gidiyor?”
“Güzel soru!” dedi Mustafa Bey.
“mRNA denen bir molekül vardır. DNA’daki talimatları alır ve aynen bir USB bellek gibi ribozoma taşır.”
Ahmet başını salladı:
“Yani mRNA USB kablosu…”
“Aynen öyle. Ribozom bu bilgiyi okur ve amino asitleri doğru sırayla birleştirir.”
“tRNA ise ribozomun istediği amino asitleri getirir. Yani malzeme taşıyan küçük robotlar gibidir.”
Ahmet merakla sordu:
“Peki siz bunları nereden öğrendiniz Mustafa amca?”
Mustafa Bey raftaki eski Sızıntı Dergisi ciltlerini işaret ederek;
“Bu dergiden öğrendim… Ama bizi abone edenler sanki hiç okumamış gibi!” dedi, gülümseyip Mehmet beye bakarak.
Mehmet Bey de gülümseyerek söze katıldı:
“Yani ben de birşeyler hatırlıyorum aslınsa: Bunların hepsi kendi vücudumuzda meydana gelen harikulade hadiseler… Proteinler bir evin kerpiçleri gibidir; vücudun yapı taşlarıdır. Onlar yaratılmasa büyüyemeyiz, gelişemeyiz, yaşayamayız yani. Bir proteinin oluşumu bile başlı başına mucizevi bir sistemin eseridir.”
Mustafa Bey de onayladı:
“Evet Ahmetcim, istersen daha da basitleştireyim hadiseyi. Bunları dört arkadaş gibi düşün:
mRNA: Metin, tRNA: Tahir, Ribozom: Ramazan, DNA: Davut olsun.
Davut’un işi şifre sağlamak, Metin gizli ajan gibi bu şifreyi alıp getiriyor, Tahir’in görevi kargoculuk, şifreye uygun amino asitleri taşıyor, Ramazan da amino asitleri şifreye göre dokumaktan yani birleştirmekten sorumlu. Sonra da üretilen protein, vücudun neresinde ihtiyaç varsa oraya gidiyor.”
Ahmet yine şaşkınlıkla sordu:
Peki, meydana gelen protein nereye gideceğini nasıl biliyor?
Mustafa bey,
Bu da harikülade bir hadise Ahmetcim. Üretim esnasında sanki gideceği adres üzerine etiketlenir. Yani proteini meydana getiren amino asitlerle kodlanır adres. Ve görevli başka bir protein hücre içinde gideceği yere teslim eder.
Bu sırada babası Mehmet Bey son noktayı koydu:
“Ve en acayip tarafı ne biliyor musun Ahmet? Protein, amino asitlerden meydana gelen bir molekül; DNA devasa bir molekül; mRNA ve tRNA da birer molekül; ribozom da moleküllerden meydana gelen girift bir yapı, bir organeldir… Yani hepsi cansız ve akılsız atomlardan yaratılmış maddeler. Fakat onlara yaptırılan bu muhteşem işler, ilim ve hikmet gerektiren mucizevi hadiseler.”
O an Ahmet’in yüzüne hafif bir tebessüm yayıldı. Lego parçasını kaybettiğinde yaşadığı üzüntüyü düşündü. Sonra Mustafa Bey’in sözleri kulağında yankılandı:
“İnsan vücudu da sanki lego parçalarından yaratılmış muazzam bir sistemdir.”
O günden sonra Ahmet legolarını sadece bir oyuncak olarak değil; insan vücudundaki yaratılış sanatının bir sembolü olarak görmeye başladı.
Her parça, her şekil, her bağlantı ona bir şeyler anlatıyordu…
